20.05.2006

Жогорку Ке?еш депутаты Кубатбек БАЙБОЛОВ:
"Бийлик жеткен ыплас оюндарды ойноп жатат"
- Президенттин акыркы жасаган кадрдык ж?р?шт?р? ж?н?нд? не дейсиз?
- Отставка - к?б?несе атуулдук коомдун ?к?лд?р?н?н талабы болгон. Саясый партиялар буга ?зг?ч? ?з?л?п деле т?шк?н эмеспиз. Мен ?ч?н отставка катардагы маселе. Тигине айырмасы, Ашматтын ордуна Ташмат келип, баягылар эле элдин куйкасын куруштурууда. Бакиев муну менен чо? жа?ылык ачкан жок. Саясат ?зг?рб?йт. Биз тез арада ?лк?д? реформа ?з ишин баштасын дегенбиз. Былтыр мартта эл к?т?р?лг?нд?н башкы себеби - бир адамдын чексиз бийлиги Кыргызстан ?ч?н опурталдуу нерсе экен. Чексиз бийликти жоюп, элдик бийликти орноткула, авторитардык бийлик системасы жоюлсун, биринчи кезекте конституциялык реформа керек деп атабыз. Экинчиден, жергиликт?? ?з?н-?з? башкаруу деген идеологияны жылдырып, эл ?з тагдырын ?з? чече турган м?мк?нч?л?к алса. Маселен эл мыйзамда к?рс?т?лб?с? да талап кылып атып Каракулжа, ?зг?нд? ?з?н-?з? башкаруу системасын алга жылдырышты. Демек, эл бийликтен алдыга кетип бараткан со?, жок дегенде ошо ?зг?р??л?рд? толук жасасын. Кыргызстан ?ч?н т?рт баскычтуу бийлик системасы ?т? оор. Бюджетте каралган жалпы элдин акчасынын 21%ы чиновниктерди бакканга кетет. Бул болбогон жорук. Д?йн? ж?з?нд? ал сумма 5-8%дан ашпайт. Кыргызстанда чиновниктер эл эсебинен чардап атат, кыскарткыла деген лозунгубуз бар. ?ч баскычтуу бийлик системасына ?т?л?, райондук де?гээлде дээрлик ?з?н-?з? башкаруу кирсин, мамлекеттик администрация дегендерди жоелук, 54 район 7 облус деген к?п, санын кыскарталы дегенбиз. Бу талапты неге аткарбайт? Акаев доорунда Акаев: "Эл 80% сотторго ишенбейт" деген, азыр 100% ишенбейт. Сотторго кийлигишпейбиз деп отура берсек, акыйкат болобу, болбойбу? Туура, конкретт?? иштерине кийлигишпешибиз керек, бирок жалпы соттордун акыйкат болбой жатканын билип, к?р?п кантип унчукпайбыз? Укук коргоо органдары деп ооз толтурган менен алар коргобой эле тепселеп аткан структурага айланууда. Буга кантип к?з жумабыз? Баланча жерге т?к?нд?й комиссия т?зд?к деп ыраазы болуп отурабыз, а комиссия менен конкретт?? иштин ортосунда айырма асман менен жердей. Бизнести алып к?р?л?, бизнесмендер боштондукка али чыга албай атат, мурда эле 27 структура текшерч? эле, азыр чиновниктер аралашып, андан да к?б?йг?н?н?н, Кыргызстандын бизнеси ары-бери кача баштады. Жер-жерлерде байлыкты, бийликти мыйзамсыз б?л?шт?р?? к?ч?г?нд?н-к?ч?п барат. Айта берсе толтура. Кыскасы, конституциялык реформага чейин к?п нерсени жасаганга болмок.
- Демек, сиздер койгон негизги талаптар аткарылган жок да?
- Чынында апрелде коюлган негизги талаптар таптакыр ишке ашкан жок. Конституциялык реформанын м??н?т?н конкретт?? айталбай, конкретт?? иш жок, баары б?д?м?к, баягы бербестин ашы бышпас абал. Турмуштун начарлап, алга жылбай атканы - даракты таш, кум, такыр талаага отургузуп койгондой. Дарактын негизги б?л?г? тамыр болсо, элдики конституциялык реформа. Азыр эмне болуп жатат? Бийлик бир-бирине байланышпай, бири-бирине душман болуп, жанагинтип тытышканынан иш алга жылбай атпайбы.
- Учурда тандемди жоюу ж?н?нд? ар кандай с?зд?р айтыла баштады. Дегеле ошол тандемди жоюу керек деген зарыл маселеби?
- Аны башкача, цивилизациялык жол менен конституциялык реформа менен чечиш керек. Чыны тандемге ишенич артыштын кереги деле жок болуп калды.
- Рысбек Акматбаев ?лт?р?лг?нд?н бери элдин ?р?й? учуп, криминалдар баш к?т?р?т, борбор Сицилияга айланат деген коркунуч к?ч.
- Криминалдардын али ?з ара разборкасы токтобой атканы жашыруун эмес. Дал ошол криминал чо? саясаттын негизги куралына айланып, бийлик аны ке?ири пайдаланганы эбегейсиз чо? де?гээлге жетти. Азыр саясый террор к?ч. Оппоненттерге каршы криминалдык к?чт?р пайдаланылып жатат. Эгер бийлик ушу саясаттан баш тартпаса, ?з? жасаган иш ?з башына муш болуп тиерин унутпасын дегим келет. Мындан да жаман болот. Д?йн?л?к тарыхта бийлик криминалды пайдаланганы ?т? сейрек кездешкен. Жазылбаган мыйзам бар, криминал ?з жашоосу, саясат ?з?н?к? менен жашайт. Антпесе бийлик ошо криминал колунан ойрон болгон да учурлар кездешкен. Эртеби-кечпи, бизде да криминал бийликтеги заказчиктерди алкымдан алат.
- Кыргызстандын алды?кы эки айдагы абалына кандай божомол бере аласыз?
- ?т? опурталдуу акыбалдабыз. Бийлик ?з?н?н стабилизатору, тиреги катары криминал менен регионализимди пайдаланганын койбосо, акыры ?лк?н? экиге б?л?п, быт-чытын чыгаруу менен аякташы м?мк?н.
- Бир жыл бийликте отурган Бакиевдин катачылыгы неде болду?
- Катасы ?т? к?п. Эмгиче кандай ?лк? курам дебегени, стратегиялык-демократиялыкпы же бир системанын вертикалындабы, же кандай экономика курабыз деп ?з?н?-?з? суроо бербегени. Либералдык экономикабы, директивалык башкаруубу, айтор, стратегиялык багытты аныктабай, ?лк?н?н ?н?г?? программасын ачык айтпай б?д?м?кт?т??д?. Буга алардын интеллектуалдык м?мк?нч?л?кт?р? жетпей атат. Экинчиден, мурунку 15 жылдык режимдин ж?рг?зг?н саясатына саясый баа берилбей калды. Ошо кесепеттен кошоматчылар, ?лк?н? уурдагандар, коррупционерлер жа?ы бийликтен сес к?рб?д?. "Жемейдин кусмайы" болбогон со? эски оору к?ч?п, кутургандар к?б?йд?. "Ии, эгер туура эмес иш жасасам акыры жазамды алып, жоопкерчилик тартат экенмин" деген кооптонуу сезим жок да. Уурдап-тоногондор койкоюп бийликте отурбайбы. Прическа гана ?зг?рг?н? болбосо, башкасы баягы бойдон.
- Президенттин жа?ы дайындоолору Жогорку Ке?еш элегинен ?т?б??
- Жок. Менимче, биртобу ?тп?с?н? толук к?з?м жетет.

Жылдыз МУСАБЕКОВА