07.03.2007

Данияр ?с?новдой уят-сыйыты жок калпычы болобу?
?лк?н?н
биринчи вицепремьер-министри Данияр ?с?новго ?км?тт?г? экономика блогун, анын ичинен авиация тармагын жетектеп, теск?? тапшырылган. Бирок бул кишиде ?з?н? тапшырылган тармакта мамлекеттин кызыкчылыгын коргоп, эл ?ч?н, казына ?ч?н пайда келтирейин, ?лк?н?н экономикасын к?т?рг?нг? салым кошоюн деген ой т?к болбойт экен, карап тескеген эле жеринен кичине кызарган эле нерсе к?р? калса, баса калмай оорусу к?ч?п, калп казанын кайнатып, президентке бирди айтып, авиаторлорго башканы айтып, элдин башын айлантып эле жатып калат. С?з?б?з куру болбосун, Д.?с?новдун калптарын чекесинен санап берели, былтыр к?р?нг?н жерде жар салып, "Кыргызстан аба жолдору" менен "Алтын Эйр" мамлекеттик эки авиакомпанияны кошуп бир авиакомпания кылыш керек, биздин кичине мамлекет ?ч?н эки авиакомпания к?пт?к кылат, алардын ресурстарын, м?мк?нч?л?кт?р?н бириктирип бир кубаттуу авиакомпанияга айлантыш керек" деп президентти, элди алдап ж?рд?. Анан эле жылан чакпай, жылкы теппей туруп эле эмне болду билбейбиз, ?с?н Сыдыков акенин баласы, "Манас" аэропортунун вице-президенти Бакыт Сыдыков менен ымалаша т?ш?п эле те?ирден тескери кетип, мамлекеттик ?ч?нч? авиакомпанияны "Эйр Манасты" т?з?? идеясын колдоп кирсе болобу. Азыр бар к?ч?н жумшап, ?с?н аке Сыдыковдун баласына жардам берип, колдоп, "Манас" аэропортунун алдында т?з?лд? демиш болуп уюшулган ОсОО "Эйр Манас" авиакомпаниясын бутуна тургузууга жанталашып ж?р?т. Эми биз Д.?с?новдун бири-бирине карама-каршы келген эки идеясынын кайсынысына ишенип, кайсынысын калп дешибиз керек? Былтыркы "кичине Кыргызстан ?ч?н эки мамлекеттик авиакомпания к?пт?к кылат" дегени калп беле же быйылкы Кыргызстан ?ч?н ?ч?нч? мамлекеттик авиакомпания керек дегениби? Д.?с?нов мамлекеттин кызыкчылыгын ойлойбу же ?с?н аке Сыдыковдун баласынын кызыкчылыгы артыкпы? Бул эмне деген мамлекеттик ишмер? Деги эле ушундай кишилерди мамлекеттик ишмер дегенге ооз барабы?
Экинчи калпы, былтыр 14-ноябрь к?н? Данияр ?с?нов журналисттердин алдында оозу-мурду кыйшайбай туруп калп айтты, айтканда да мамлекеттин, президенттин коопсуздугу ?ч?н ?т? коркунучтуу калп айтты: "Биз президент ?ч?н "ТУ-154" самолетун 5 миллион сомго Россиянын Самара шаарындагы авиао?доо заводунда о?додук" дейт. Кантип бети чыдады ушуга? Бул карандай калп болчу. Аны Д.?с?нов ?з? да билч?, бирок бул киши ?ч?н калп айтуу т?кк? турбаган нерсе окшойт. Эртеси эле Самарадагы авиазаводдун маркетинг кызматынын директору Варвара Фадеева билдир?? жасап: "Кыргызстандын президентинин жа?ы "ТУ-154 б" самолету биздин заводдон ремонттон ?тк?н жок, биздин маалымат боюнча ал самолет 1983-жылы чыгарылган, бир да жолу бизден ремонттон ?тк?н эмес, 1996-жылы Минеральные воды шаарындагы №411 авиаремонттоо заводунда капиталдык ремонттон ?тк?н" деди "АКИpress" маалымат агенттигине. Он жыл мурун капиталдык ремонт жасалган самолетту б?г?нк? к?нд?р? эле Самарадан о?додук деп оозу-мурду кыйшайбай, бети чымырабай айтканы билинип калды.
16-ноябрь к?н? кыргызстандык авиаадис ошол эле "АКИpress" маалымат агенттигине билдир?? жасап, т?м?нк?л?рг? токтолду: "Бул "ТУ-154 б" самолету президент ?ч?н ?л?м коркунучун туудурат, анткени, бул самолет эки жылдан бери учууга жараксыз деп табылып, ачык асман алдында турган, азыр болсо талап боюнча Самарадагы авиазаводдон ремонттон ?т?ш керек болсо, анын ордуна "Манас" аэропортунда эле ачык асман алдында "контролдоп калыпка келтир??" ремонтунан ?тт?. Эреже боюнча бул ремонт ?ст? жабык ангарда жасалыш керек болчу. Дагы бир ?ч?нч? коркунуч - бул самолет к?п жылдан бери учпай калган, жараксыз деп табылган ар башка самолеттордун ар т?рд?? тетиктерин чыгарып келип салуу менен чогултулду, эреже боюнча буга тыюу салынган. Биздин айткандарыбыздын чындыгынын далили катары кечээ эле бул самолетту сыноо ?ч?н Ошко учушканда, канатынан авиакеросин агып кетти..."
Бул билдир??л?рд?н кийин президенттин жанж?к?рл?р? ызы-чуу т?ш?п жатып калды. Анан "Манас" эларалык аэропортунун президенти Э.Мырзабеков кепилдик берип, президент К.Бакиев менен бул самолеттун бортунда мен да учам, барымта катары деп жарыя айтты. Ушуга эле бел туруп, президент менен анын жанж?к?рл?р? ушул самолетко олтуруп Т?ркияга учуп кетишти. К?лк?? келет, Э.Мырзабеков ким, а президент К.Бакиев ким? Э.Мырзабековдун ?м?р? менен ?л?м? кыргыз мамлекетинин президентинин ?л?м? менен ?м?р?н? тетеби? Буга жооптуу адамдар тезинен Россиянын атайын кызматтары аркылуу адистерди чакырып самолетту кароодон ?тк?р?ш керек болчу, аны жасашкан жок. Себеби, алар келсе бул самолетту президент эмес, ?з?н учууга кескин т?рд? тыюу салмак...
Биздин бактыбызбы, же президент К.Бакиевдин бактысыбы, Кудай колдоп, анда бул самолет аман-эсен учуп барып келди. Аман-эсен эле болсун, бирок ал б?т эрежелерди бузуп, тобокелге жасалган кылмышка тете жумуш болду...
?ч?нч? калпы - бул самолеттун ремонтуна мамлекеттин ч?нт?г?н?н 5 млн. сом жумшалды дегени, 5 млн. сом деген бу болгону 131 ми? доллар дегендик. А 131 ми? долларга авиацияда самолеттун ремонту ?ч?н сыртын гана жа?ы сыр, боек менен боеп бербесе, ичин ачып, карап да коюшпайт. ?зд?р? айтып жаткан "контролдоп калыбына келтир??" э? эле жок дегенде 500 ми? доллардын башын жутат. Ушуну уккандан кийин Д.?с?новдун калп айтарда ?з?н?н башкалардын баары эч нерсе т?ш?нб?г?н д?д?й дейби деп ойлойсу?. Калптын да чеги болот да.
Д.?с?новдун т?рт?нч? калпы - былтыр Евросоюздун "кара тизмесине" т?ш?п калган Д.?с?новдун аялы менен кызматташ, бизнес ?н?кт?ш болуп ж?рг?н т?б? россиялык, бирок Кыргызстанда катталган "Феникс" авиакомпаниясын "кара тизмеден" чыгарабыз деп аракет кылышып, кыргыз авиация департаментинин директору А.Астионовду "Феникс" каржылап, Европага, Брюсселге аттантышат, а киши ал жерде "Фениксти" актап-мактап "ишенбесе?ер келип текшерип кеткиле" деп алардын адистерин бизге чакырат. Евросоюздун ?к?лд?р? чакырууну кабыл алып, Бишкекке келет да, кыргыз авиация департаментин текшерип, "бир да талапка ылайык келбейт, эрежелердин баары одоно бузулган" деп таап, бул департамент аркылуу регистрацияда турган, сертификат, лицензия алган б?т 27 авиакомпания "кара тизмеге" киргизилип, Европага учууга тыюу салынат. Ошентип, м?й?зд?? болобуз деп кулагынан ажырап, бир "Феникс" ?ч?н 27 авиакомпания токтоп калды. Муну угуп кейиген мурунку Транспорт министри, азыркы губернатор Жант?р? Сатыбалдиев Ак?йд?г? ?км?тт?к чо? ке?ешмеде авиация тармагын тескеген 1-вице премьер-министр Д.?с?новдон "кандайча мындай абалга жеттик? Д?йн?л?к практикада мындай такыр болгон эмес, бир ?лк?н?н б?т?нд?й авиация департаменти "кара тизмеге" т?ш?п" десе, Д.?с?нов адатынча калп айтып: "Биздин авиакомпаниялар эски, "ТУ-154", "ТУ-134" самолеттору менен учуп атышканы ?ч?н "кара тизмеге" т?шт?" деп урдурат, а чынында "кара тизмеге" биринчи т?ш?п, кыргыз авиакомпанияларынын убалына калган "Феникс" авиакомпаниясынын самолеттору "Боинг" маркасындагы америкалык самолеттор, а Евросоюздун аларга таккан к?н??с? бул коопсуздук эрежелерин сактабагандыгы, одоно тартип бузуулары болчу. Д.?с?новдун мындай калпын президент К.Бакиев укса ишенет да, ал киши мунун баарын териштирип отурмак беле. Мына ушун ?ч?н президенттин жанында калп айтпаган таза кишилер ж?рс?, кандай маанил?? деп ойлойсу?...
Эми ушул жерге келгенде окурманда мындай мыйзамдуу суроо туулушу м?мк?н: "Д.?с?нов эмнеге эле жанталашып авиацияга жабышат?" деген. Анын сырын авиацияга тиешеси бар элдин баары эле билет. Мындан эки жыл мурун Д.?с?новдун экинчи аялы бир россиялык жарандан "Итек Эйр" авиакомпаниясын сатып алат да, ал азыркы к?нд? карызга батып, банкрот болуп олтурат. Былтыр ал компаниясын сатам деп аракет кылып, саталбай, ар т?рд?? айла-амалга салып, ар кимге каттатып эле ж?д?п ж?р?ш?т. Эми ошол карызга баткан "Итек Эйрди" жасап-т?з?? ?ч?н эмне деген гана аракеттер жасалууда? Анысына каршылыгыбыз жок, бирок мамлекеттик чо? кызматта олтурган киши ?з кызмат абалынан кыянат пайдаланып, ?з?н?н аялына караштуу авиакомпанияны колдоорго акысы барбы?
Кыргызстандагы авиациянын б?г?нк? к?нд?г? абалы азыр мындай: Данияр ?с?новго караштуу "Итек Эйр" авиакомпаниясы менен Бакыт Сыдыковго (?с?н аке Сыдыковдун баласы) караштуу ОсОО "Эйр Манас" авиакомпаниясы азыркы к?нд? эгиз козудай биригишип, кыргыз авиация рыногун басып алууга б?т к?ч?н ?р?п жатышат. Бул эки л?к те? кыргыз бийлигинин туу чокусунда отургандыктан, азыр кой дээр кожо жок, эч нерсени к?з?н? илбей, башка авиакомпанияларды тебелеп баратышат...
"Итек Эйр" авиакомпаниясы мамлекеттик "Кыргызстан" авиакомпаниясынын калыптанып калган багыттарына кирип, Ош-Москва багытын тартып алуунун аракетин к?р??д?. Ушул багытта иштеп, бир аз пайда к?р?п жаткан мамлекеттик "Кыргызстандын" лицензиясынын бирин тартып алып, азыр жеке менчик "Итек Эйрге" берип жатышат, уялбай туруп муну президентке мыйзамдуу деп т?ш?нд?р?т болуш керек. Кезекте "Кыргызстан" авиакомпаниясынын Бишкек-Москва багыты турат, азыр компаниянын бул багыттагы бир лицензиясын жакында тартып алууга кагаздар даярдалууда. Данчик аман болсо муну жакынкы к?нд? жасайт.
Жакында эле, ушул жылдын 2-февралында ?тк?н Кыргыз авиация департаментинин коопсуздук боюнча ке?ешмесинде, департаменттин начальниги Александр Астионов к?й?п-бышып муну айтты: "Кантип ушу "Итек Эйр" авиакомпаниясын толук кандуу компания деп айтууга болот? Жок дегенде ?з?н?н самолетту тейлей турган техникалык кызматы жок башка авиакомпаниялар сыяктуу, мындай практиканы кескин токтотуу керек, анда иштеген бир инженер кайсы коопсуздукту камсыз кылат?"
Э? ?к?н?чт??с?, "Итек Эйр" авиакомпаниясынын ?з?н?н жеке менчик самолетунун жоктугу. "Итек Эйр" жогоруда аты аталган "кара тизмеге" т?шк?нд?н кийин атын "Макс авиа" деп ?зг?рт?п алган. Т?б? россиялык "Феникс" авиакомпаниясынын самолетторун арендага алып иштетип, тапкан пайдасынын 90%ын ошолор Россияга алып ташып кетишет. А эгерде "Итек Эйрдин" ордуна ушул багыттагы ?з?н?н жеке менчик самолеттору бар, мамлекеттик "Кыргызстан" авиакомпаниясы (бир "ТУ-134" жана эки "АН-24") же ж?з пайыз кыргыз капиталына т?з?лг?н, жеке менчик эки "Боинг" самолету бар "Эсен Эйр" авиакомпаниясы иштешсе, ушул тапкан пайдалар 100 пайызы менен Кыргызстанда калбайт беле? Муну ойлогон киши барбы? Ан?ст?н? мурунку "Феникс", азыркы "Макс авиа" компаниясы дегеле Кыргызстанга канча салык т?л?йт, муну текшерген киши барбы? Атын "Макс авиа" кылып ?зг?ртк?н? менен кайра текшер??д? Евросоюз тарабынан кайрадан "кара тизмеге" т?ш?п, Европага т?шм?к тургай, коопсуздук кызыкчылыгында Европанын ?ст?н?н учуп ?т??г? тыюу салынды, эми ушул россиялык авиакомпанияны эмне эле Д.?с?нов жанталашып колдойт, т?ш?нб?йс??, анан биздин атайын кызматтар бул "Макс авиа" челябинскилик братванын акчасына т?з?лг?н авиакомпания деген маалыматты ?зд?р?н?н каналдары аркылуу россиялык атайын кызматтар аркылуу эмне ?ч?н териштиришпейт?
Кечээ к?н? эле Бишкек-Дубай багытына мамлекеттик "Кыргызстан" авиакомпаниясы иштеп жатканына карабай, Д.?с?новдун "Итек Эйрине" дагы бул багытка лицензия берилди. Бул багытта "Кыргызстан" авиакомпаниясы жумасына бир эле жолу учат, ж?рг?нч?л?рд?н эсеби да ушул бир эле каттамга ылайыктуу, эми "Итек Эйр" экинчи каттамды ачып, бул рынокту бузуп, "Кыргызстанды" оюндан чыгарып, ?з? ээлеп алгысы бар...
Кечээ к?н? экинчи бир мамлекеттик "Кыргызстан аба жолдору" авиакомпаниясынын эмгек жамааты арызданып Ак?йг? кат жазды. Д.?с?новдун "Итек Эйр" авиакомпаниясы алар он жылдан бери иштеп келаткан Бишкек-?р?мч? авиабагытына кир??г? далалаттанып, лицензия алышыптыр, бу деген мамлекеттик "Кыргызстан аба жолдору" авиакомпаниясын жеке менчик "Итек Эйр" авиакомпаниясы сызга отургузганы жанталашып жатат дегендик. Ал эмес, Бишкек-?р?мч? авиаташуу рыногу эки кыргыз авиакомпаниясынын ("Кыргызстан аба жолдору" менен "Итек Эйр") те?тайлашуусунан кытайлык авиакомпания утуп, Алматы-?р?мч? багытында азыр кытайлыктар гана жумасына беш жолу учуп, казак туугандар учалбай калган шарт бизде да кайталанып, мамлекеттик казына куржалак калат дегендик. Бирок бизде мамлекеттин казынасын ойлогон киши жок, мамлекеттик кызматта олтуруп алып эле ?зд?р?н? тиешел?? к?м?ск? ишканаларын колдомой...
Мындай бекер оокаттан ??н?м?й адатынан Бакыт Сыдыков да кур калгысы келбеди окшойт, ч? деген эле жерден ОсОО "Эйр Манас" авиакомпаниясын ачты, "Манас" аэропортунун астында демиш болуп, бул да одоно мыйзам бузуу дегендикке жатат. Себеби, д?йн?л?к практиканы эске алып, кыргыз ?км?т? "Манас" аэропорту менен "Кыргыз аба жолдору" авиакомпаниясын жана "Кыргызаэронавиациясын" бир ишканадан ?чк? б?лг?н?н? аз эле болду. "Манас" аэропортунун астында авиакомпания т?з?? деген бул ?км?т тарабынан бекитилген "кыргыз авиация тармагын ?н?кт?р??" концепсиясына каршы келет. Андан сырткары, мамлекеттик "монополияга каршы" саясатка да те?ирден тескери. Аэропортко караштуу авиакомпания к?п же?илдиктерди алып, башка авиакомпаниялардын ?с??с?н? бут тосот. Мына азыр эле Россиянын президенти кыргыз президентине белек кылып берген "ТУ-154" самолетту мамлекеттик м?лк комитетинин, Тышкы иштер министрликтеринин каршылыгына карабай, ушул ?с?н акенин эрке баласынын ОсОО "Эйр Манасына" ?тк?р?п беришти. Эрте? эле лицензияларды алып, бизнес жасарын б?рк???зд?й к?р???з. Муну да президентке сылап-сыйпап, жымсалдап т?ш?нд?р?п, алдап атышса керек.
Ушинтип "Кыргызстандын" (мурунку "Алтын Эйр") жана "Кыргыз аба жолдорунун" эмгек жамааттарын д?рб?л??г? т?ш?р?п, аларды пикеттерге, митингдерге тукуруп, ?з? деле ара? турган стабилд??л?кк? шек келтирген Д.?с?нов менен Бакыт Сыдыков ?зд?р?н?н мурдунан алысты к?р? албаган саясаты менен эмнеге жетишмекчи?
Эмесе, ж?рг?нч?л?рд? ташуу боюнча эл?? жылдан ашык тажрыйбасы бар "Кыргызстан аба жолдору" турса, же ?лк?н?н жетекчилерин ташуу боюнча беш жылдай тажрыйба топтогон "Кыргызстан" аттуу ж?з пайызга мамлекеттик авиакомпания турса даяр адистери менен, анан дагы бир ?ч?нч? мамлекеттик авиакомпанияны кайрадан т?з??г? каражатты пайдалануу акыл-эст??л?кк? жатабы?
Эми бу дуэттин жана алдардын оозунан чыкканын "ляппай" деп аткарып турган лакейлеринин арамза ойлору биздин редакциянын куржунунда жаткан бир нече макалалар менен к?з?м?лд? турат. Биз алардын ар бир кыймылын коомчулукка кабарлап турабыз. Эгерде эси барда этегин жаппаса...
Акырында айтар с?з, Данияр ?с?нов менен Бакыт Сыдыков ушул кызматтарында т?б?л?к калчудай коркпой-?ркп?й, башкаларды тебелеп-тепсеп, эрежелерди, мыйзамды бузуп, текеберчилик менен ушул иштерге барууда. Урматтуу атайын кызматтардын (ГКНБ, Эсеп палатасы, финполиция) таза жигиттери, бул фактылар к?з жаздымда калбаш керек, азыр колу?ардан келбесе, эрте? эле колу?ардан келч? шарт т?з?л?т, т?б?л?кт?? эч нерсе жок, духу?арды т?ш?рб?й материалы?арды камдай бериш керек. Кыргыз авиация тармагы бул эки кишинин эле басып алган энчиси эмес.